• صفحه اصلی
• محصولات
• اخبار
• ارتباط با ما
• درباره ما
• سبد خرید

«علائم ارتباطي و نشانه در گرافيك»

علائم ارتباطي و نشانه در گرافيك

به نام خدا

" علایم ارتباطی و نشانه ها در گرافیک محیطی "

 

 نويسنده: آذر رهنما

    کیفیت زندگی انسان به تأثیرات محیط زندگی او بستگی بسیار دارد . درحقیقت طبیعت محیط اطراف انسان ، طبیعت ذهن او را می سازد. جوامع انسانی به واسطه ی وجود ارتباطات توسعه پیدا می کنند و ارتباطات با پیچیده تر شدن زندگی افزایش می یابند. با شناخت علایم ارتباطی و نشانه ها اسرار این جهان پیچیده نیز شناخته می شود .

    امروزه شهرها تبدیل به آثار هنری بزرگی شده اند که آفرینندگانی به بزرگی خود و به عدد جمعیتشان دارند که هدف نهایی آنان ، بوجود آوردن محیطی خلاق برای کسانی است که در آن زندگی می کنند .

    انسان ها از دیربازهمیشه محیط زندگی خود را برای مأنوس کردن فضاها با روح خود تزئین می کرده اند. آثار به دست آمده از روزگاران دور نشان می دهد که هنرمندان آن دوران به واسطه موقعیت خاص زمان و مکان ، آثار کاربردی ـ تزئینی بسیاری را بوجود آورده اند ، همان چیزی که امروزه طراحان آن را تكميل كرده اند و به آن نام گرافیک محیطی داده شده است .

    علایم ونشانه ها ، به عنوان یک وسیله ارتباط بصری جدید که در یک نگاه قابل فهم هستند ، همه جا حضور دارند : در ساختماني که در آن زندگی می کنیم ، در خیابان ها ، در محل کارمان ، اماکن عمومی و ... آن ها ، عناصری هستند با موجودیت فردی که توسط هر فرد قابل درک بوده و مفهومی را القا می کنند . آن ها شناسایی اماکن ، اطلاع یافتن و مسیریابی را در محیط برای ما ممکن می سازند وعلاوه بر آن یک نقش تزئینی را نيز ایفا می نمایند .

    اطلاعات بصری که توسط طراح گرافیک به مردم داده می شود نه تنها مبتنی بر پژوهش های علمی است ، بلکه همچنین از لحاظ زیبایی شناسی نیز تأثیر گذاراست . این اطلاعات می توانند اطلاعات راهنمای شهری باشند یا صرفاً برای زیباسازی قسمت هایی از شهر به کار رود و یا در قالب تصاویر تبلیغاتی و تابلوهای دیواری ، اطلاعات فرهنگی ـ اجتماعی یا اقتصادی را به جامعه منتقل کنند . مسایل موجود در زندگی شهرنشینی ایجاب می کند که هنر گرافیک در نظم بخشیدن ، ایجاد تسهیلات و زیبا کردن فضاهای شهری سهیم گردد .

" طراحی گرافیک محیطي سه کارکرد اصلی دارد :

1. کمک به استفاده کنندگان درطی فضا به وسیله شناسایی .

2. هدایت و مطلع نمودن برای بهبود محیط از لحاظ دیداری و بصری .

3. حمایت ازامنیت عمومی "1

    مردم علاقه مند به علایم بصری هستند که شامل گرافیک ، نور، رنگ و دیگرعوامل معماری می باشند به طوریکه یک قابلیت را دنبال کند. ( نشان و گرافیک ، هویت را بوجود می آورند ، معماری را وارد زندگی می کنند ، ذهنیت افراد را تقویت می کنند ، برانگیزاننده رفتارهستند و به گرایش های افراد در لحظات حساس تصمیم گیری در یک فضا جهت می دهند . نشانه تأثیرگذار به زیبایی شناسی یک فضا کمک مي کند و سلسله ای از اطلاعات را برای رفع سردرگمی و تسهیل درک موقعیت در یک محیط فراهم می کند ، درعین حال به افراد این امکان را می دهد که حرکت کارآمدتری داخل یک مکان داشته باشند . طراحان ، محیط ها را درک می کنند و تشخیص می دهند که گرافیک و سیستم های نشانه گذاری برای مفید بودن ، باید جذاب بوده ، تکمیل كننده باشد و به صورت مشهودی با افراد ارتباط برقرار کند .) 2

    نشانه گذاری و نصب علایم به ظاهر ساده به نظر می رسد درحالیکه این کار یک موضوع طراحی پیچیده است که مستلزم مهارت های گوناگونی مي باشد .هنری است در محدوده اي نامشخص بین معماری و گرافیک ( اولین هدف آن انتقال اطلاعات ، به گونه ایست که بتوان به آسانی در جهت آن علایم عمل کرد. پیام ها می باید به درستی ارائه گردند و سریع و آسان درک شوند . دومین هدف نیز این است که این علایم با اطراف و محیط خود هماهنگی داشته باشند. عوامل خاصی در رسیدن به این اهداف وجود دارد . قابل رویت بودن و توالی علایم باعث می شود که افراد بهتر بتوانند متوجه شوند . درک نادرست از اطلاعات ، زمانی ایجاد می شود که طراحی و نمایش آن ها صحیح نباشد و یا زمانی که تعداد بسیاری از این علایم در کنار هم گذاشته شود ، بدون اینکه توجهی به تاثير قرار گرفتن با همدیگر صورت گرفته باشد . دراین حالت نتیجه نامطلوبی را دربرخواهد داشت . جنبه ارتباطی نشانه ها زمانی می تواند به درستی صورت گیرد که آن ها در هماهنگی کامل با محیط خود ، جذاب وآموزنده نیز باشند . شلوغی و درهم ریختگی و نمایش نادرست نشانه ها توجه مردم را جلب نخواهد کرد . مردم زمانی احساس راحتی می کنند که اطرافشان امن و آشنا باشد ، آن ها نیاز دارند بدانند کجا هستند و به کجا می روند . یک سیستم خوب نشانه گذاری تمام این نیازها رارفع کرده ، مردم را به سوی راهی درست و ثابت به سمت مقصدشان راهنمایی می کند .

کار نشانه گذاری محیط به چند مرحله تقسیم می شود :

 1. برنامه ریزی برای مشخص کردن تقدم و تأخر .

2. طراحی اصلی به منظور مشخص کردن ترتیب و تظاهر علایم .

3. نظارت و کنترل کیفیت بر راه اندازی و ساخت و اطمینان حاصل کردن ازاینکه مشخصات درست انتخابات شده اند .) 3

    اندازه عامل مهمی درطراحی سیستم علایم است . نمایش اندازه مناسب یک حس آرامش و اطمینان را در بینندگان ایجاد می کند . انسان ، اندازه فضا را بوسیله حواس و در مقیاس با اندازه خود درک می کند . خود شخص واحد اندازه گیری است و ظرفیت دید انسان معیاری برای شناخت تجهیزات است . مردم نیاز دارند که به اشیاء اطرافشان به نسبت اندازه ی خودشان مرتبط شوند. علایم نباید خیلی بزرگ و نه خیلی کوچک باشند که بتوانند توجه جلب کنند .

( رنگ ، قبل از بافت ، فرم و مواد مصرفی دریافت می شود و به همین دلیل تاثيرش بیشتراست .

ولی در این میان آنچه ضروری است حرکت منسجم تمام عناصر یک طرح به سوی هماهنگی با محیط است . به کارگیری بجا از رنگ ، ترکیب و فرم در فضا می تواند احساس لذت و شادکامی را در محیط دو چندان کند . رنگ باید جزئی از کل فرض شود . همچنین عامل دیگر در گزینش رنگ ، کاربرد محصول است . رنگ نباید فقط برای دوره ای کوتاه دیده شود . تشخیص یک رنگ درمحیط به عواملی از جمله زمان دیدن ، رنگ زمینه ، رنگ های ثابت موجود و منابع نور طبیعی و مصنوعی بستگی دارد . در کنار رنگ عناصر ، خود فضا نیز قابلیت بالایی برای ترکیب های رنگی دارد . برای چیدمان های جسورانه و پویا ، محیط های روشن بهترین هستند و رنگ های اصلی وغنی در چنین فضاهای درخشان بیشتر رایج هستند . برای محل هایی که کارهای فیزیکی درآن ها انجام می شود ، رنگ های عمیق وملایم ، انتخاب بهینه می باشند و رنگ هایی با رنگ مایه کم برای محیط های فعال و پر جنب و جوش مناسب ترند .رنگ های قویتر به منظور تأ کید و برانگیختن به کار می روند . توجه به شرایط اقلیمی ـ منطقه ای مورد نظر برای طراحی و درک رنگ غالب در محیط در گزینش رنگ بسیار مؤثر است. ) 4

    جنس ماده ، همراه با رنگ به عنوان مکمل وسیله قدرتمندی است . مجموعه ای از این عوامل ، یعنی شکل ، جنس ماده ، رنگ ، جهت و نور موجب می شوند ما علایم محیط خود را به سهولت درک کنیم .

    نوشته و حروف نیز درعلایم از اهمیت ویژه ای برخوردارند .( تنوع و شکل باید حداقل باشد و با شخصیت محیط و کاربرد مورد نظر متناسب باشد . به عنوان مثال در داخل و اطراف محوطه فرودگاه که مهم ترین عملکرد آن ارتباط سریع است نوشته های راهنمایی و رانندگی باید حروف ساده و راحت خوان داشته باشند . محیط های طبیعی و تاریخی با شکل کلاسیک تر و سنتی تر حروف سر و کار دارند . شکل و اندازه یک تابلو وعلامت ، با اندازه حروف و موقعیت آن تعیین می گردد. هنگام طراحی متن برای علایم و تابلوها ، ملاحظات زیر ازاهمیت زیادی برخوردارند:

فضای حروف ، فضای میان خطوط ، موقعیت نمادها والگوهای تزئینی ، حاشیه ، قرارگیری موضوع در مرکز یا کناره و استفاده از حروف بزرگ یا کوچک براي حروف لاتین . علایم و تابلوها از مواد و مصالح متنوعی ساخته می شوند: ورق آهن ، برنز ، آلومینیم ، چوب ، سنگ ، بتن ، آکریلیک یا فایبرگلاس . در برخی ازموارد انتخاب ماده مناسب و هماهنگ با کاربری و مفهوم علامت ، زیبایی خاص به طرح می بخشد . )5

( تاریخچه نشانه ها نیز از ارزش مطالعه تحقیقی ـ علمی بالایی برخوردار است . گسترش تاریخی انواع نشانه ها به طور خاصی مورد بررسی قرار گرفته اند . با پیدایش نیاز به اطلاعات ارتباطی ، نشانه ها بوجود آمده و گسترش یافته اند . نصب نشانه ها از قدیمی ترین روش های تبلیغاتی هستند که در بازرگانی و نشانه های صنفی به کار می رفتند . )6

    به محض افزایش نیاز به ارتباط با جمعیت گسترده ای از افراد ، نشانه های واضح ، مؤثر واغلب زیبا بوجود آمد و هنگامی که راه های ارتباطی و حمل و نقل پیچیده تر شد ، کاربرد نشانه ها برای اهداف جهت دار ، روز به روز افزایش یافت . در حال حاضر نشانه ها از اجزاء سازنده و اساسی محیط می باشند که به منظور استفاده مفید و مؤثرهمه امکانات مربوط به حمل و نقل و بهبود تجارت و کار و انتقال عقاید و معلومات ضروری هستند .

( در نگاهی گذرا ، نشانه ها به شش طبقه عمده کوچکتر تقسیم می شوند ، هرچند که طبقه بندی نشانه ها طبق یک شیوه مشخص طبقه بندی غیر ممکن است و بخشی از جذابیت آن ها این است که در بخش های زیادی به کارمی روند .

1.  جهت یابی : نشانه هایی که محل و موقعیت را در محیط مشخص می نمایانند . چنین نشانه هایی شامل نقشه ها ، صحنه ها و طرح هایی در مدخل و نقاط مورد نظر، نکات مرجع معماری و مرز نماها می باشند .

2.  اطلاعات : بیشترین نشانه گذاری ممکن است به طور قانونی به عنوان نشانه گذاری اطلاعاتی توصیف شوند . نشانه های اطلاعاتی درهمه جای محیط وجود دارند و ممکن است مربوط به ساعات شروع کار، کالاها و وقایع احتمالی و... باشد. نشانه های راهنمای اطلاعات وسیله ای برای فهرست بندی مقادیر زیادی اطلاعات هستند . آن ها در شرایط و موقعیت های متفاوتی همچون رستوران ها ، بخش های پذیرش ، مراکز خرید و ... به کار می روند . اگر آن ها جامع باشند و در مکان مناسبی قرار بگیرند ، مانند مدخل های اصلی و نقاط تصمیم گیری ، موجب خواهند شد که سردرگمی و پرسش از کارکنان و مراجعین کاهش یابد .

3.  راهنما : این نشانه ها لوازم آشکار جهت یابی هستند ، آن ها معمولاً قسمتی از یک سیستم نشانه هستند که یا یک سیستم آزاد راه است و یا مجموعه ای از نشانه ها در قالب یک محیط کنترل شده مانند یک استادیوم ورزشی یا یک مجتمع اداری ، بیمارستان ها ، فرودگاه ها و...

4.  قانونی : نشانه های قانونی که نشانگر قواعد و دستوراتي از قبیل موارد اجرایی و یا فعالیت های ممنوع شده می باشد ، توسط مالکان و یا مقامات د یگر و یا بر اساس قوانین محلی وضع می شوند و وجود آن ها برای امنیت و حفاظت مردم در برابر خطرات است .چنین نشانه هایی برای مولدهای شیمیایی خطرناک ، ماشین آلات ، ساختمان های عمومی و صورت های مختلف حمل و نقل ضروری می باشند وعبارتند از : اخطارهای حقوقی ، قوانین امنیتی ، دستگاه های کنترل ترافیک وعلامت گذاری ها و نشانه های خروج .

5.  شناسایی : این نشانه ها اساساً لوازم طبقه بندی هستند که هدف را تصدیق و یا تشخیص یک موقعیت خاص را تثبیت می نمایند . معمولاً نیز برای تبلیغ یک کار یا فعالیت به کار می روند .شرکت های بزرگتر نشانه های هماهنگ وانبوه را به عنوان بخشی از برنامه شناسایی مشترک به کار می برند . نشانه های شناسایی داخلی در موقعیت بخش ها کمک کننده هستند . خواه در یک سوپر مارکت محلی باشند یا در یک موزه و ...

6.  تزئینی : نشانه های تزئینی ظاهر یا تأثیرکلی یک محیط و یا عوامل منحصر به فرد آن را شاخ و برگ داده و یا زیباتر می نمایند . چنین نشانه هایی برای پلاکاردها ، پرچم ها ، حصارها ، میزها و لوح ها ی یادبود به کار می روند. ) 7

    قابل توجه ترین نشانه ها آن هایی هستند که شکل دهنده بخشي از هویت مشترک تجاری می باشند . منظور از هویت بصری برای بسیاری از شرکت ها قبل ازآنکه یک مسئله باشد ، یک حقیقت مورد قبول است . این موضوع به ایجاد یک ذهنیت عمومی که به آسانی قابل تشخیص باشد کمک کرده و برای بقا و رشد یک شرکت و سازمان در بازار رقابتی ضروری می نماید . و درآخراینکه نشانه ها نقش اساسی و فزاینده ای در تبلیغات و برنامه های هویت بصری بسیاری از مؤسسات و سازمان ها دارند وهمانطور که هویت بصری به نشانه ها مرتبط می شوند ، نشانه ها ممکن است شامل نام مشترک ، آرم یا نماد رنگ های تجاری ، نشانه های تایپی و ... باشند . نشانه ها جزئیات محیطی هستند و در درک ما ازمحیط های ساختگی و پیچیده زندگی مان ضروری و لازم می باشند . نشانه ها امروز به گونه ای خلاق و آگاهانه فرصتی را برای پیشرفت و زیبا سازي محیط فراهم می کنند و شاخصه های هوشمندانه ای از سیر تغییر و تحول در جامعه می باشند . اگر جامعه ای به امور جزئی موجود در خود اهمیت دهد ، حتماً به این موضوع هم اهمیت می دهد که روی یک ساختمان چیست و یا در کوچه و خیابان چه چیزهایی هستند و در نهایت به شهر و کشور اهمیت می دهد .

منابع :

1. مرتضایی ، سید رضا : رهیافت هایی درطراحی مبلمان شهری ، انتشارات سازمان شهرداری های کشور ، تهران ، 1381.

    

2. Greenwood , wade : Sign Desgin , Thames and Hudsun ltd , London , 1991.

    

3. Grayson , James ; Sprague , connie ; Colony , stell : This way , Signage Design for public spaces , Rockport publishers , 2000.

    

4. Easter , Ronald ; Zway , Harm : Information Design , Jihn Wilerty and Sons ltd , chichester, 1984.

    

پی نوشت :

1. Wade  Greenwood , Sing Design , thames & Hudsun ltd , London , 1991 , P11.

    

2. James Grayson , connie sprange , Stell colony , This Way , Signage Design for public spaces , Rockport publishers , 2000 , P85.

    

3. Ronald Easter and Harm Zway , Information Design , John Wilery and Sons ltd , chichester , 1984, PP 260 , 265.

    

4. سید رضا مرتضایی ، رهیافت هایی درطراحی مبلمان شهری ، انتشارات سازمان شهرداری های کشور، تهران ، 1381 ، ص 28و ص 29

    

5. همان ، ص 86 ، 87 و ص 89.

    

6. Wade Greenwood , Sing Design , … , P 12.

    

7. Wade Greenwood , Sign Design , … , PP 16, 17, 18 .